Historisch nut van de uiterwaarden

Een uiterwaard is het stuk land tussen de rivier en de dijk, wat elk jaar weleens overstroomd bij hoogwater. Op dit soort land werd voornamelijk vee geweid en grasgemaaid, maar ook wilgentenen en hakhout werd er gewonnen. Wilgen zijn echte Hollandse bomen die passen in ons waterrijke land. Ze kunnen overstromingen, vooral in de winter, tot wekenlang overleven doordat ze tijdelijk kunnen overgaan op anaerobe verbranding (verbranding zonder zuurstof). Wilg is een zeer regeneratieve boomsoort die makkelijk geknot kan worden en hij groeit snel. Een oude knotwilg met een goede conditie kan nog met 10 cm per jaar toenemen in stamomvang.

Heeft de wilg nog waarde?

Tegenwoordig is de wilg en vooral de knotwilg zijn economische waarde grotendeels verloren. Veel knotwilgen worden aan de natuur overgelaten en vormen weer een normale boomkruin en bij oudere, rotte bomen is de kans groot dat ze uit zullen scheuren doordat de holle stam het gewicht van de kruin niet aan kan. De knotwilg heeft echter nog een grote ecologische waarde, aangezien ze sneller holtes en rot hout ontwikkelen, en ook natuurlijk gegroeide wilgen zijn van groot belang voor de biodiversiteit. Ze groeien snel en takelen vaak ook snel af waardoor er een grote hoeveelheid overlevingskansen ontstaan voor allerlei organismen: takken die afbreken en op de grond terecht komen, snoeiwonden die bloot komen te liggen en aangetast kunnen worden door schimmels en andere micro-organismen. In stedelijk gebied is de wilg in dit opzicht wat minder aantrekkelijk omdat uitbrekend hout gevaar oplevert. In de uiterwaarden is de wilg op zijn best. Wilgenbossen in de uiterwaarden zijn ook belangrijk voor het afremmen van de rivierstroming waardoor de dijken minder te verduren hebben.

Oude wilgen bij Wilp

In de IJsseluiterwaarden bij Wilp staan twee oude wilgen, waarvan een de dikste van Nederland is met een omvang van meer dan 7 meter. De bomen staan vlakbij het viaduct van de A1 die hier over de IJssel loopt. Vanaf de snelweg richting het oosten goed te zien. Oorspronkelijk zijn deze wilgen geknot, maar op een bepaald moment is men gestopt met het onderhoud, waardoor de bomen kruinen hebben ontwikkeld. In de jaren 90 is het dikste exemplaar door de bliksem getroffen, waarbij hij het grootste gedeelte van zijn kruin verloor. Een zware gesteltak heeft hij tot 2022 behouden, die nu half afgebroken is. De wilg is gewoon weer uitgelopen en heeft alweer een adventiefkruin ontwikkeld. De boom is hol en is aan een kant open, waardoor er meerdere personen in kunnen staan. De binnenzijde is zwartgeblakerd, doordat er weleens brand gesticht is in de boom. 

De tweede wilg staat er minder goed bij. Deze boom is onder het gewicht van zijn kruin in drie delen uit elkaar gezakt. In 2020 is er brand gesticht in de boom waarbij de twee van de drie stamdelen afstierven en er nu nog meer een deel overeind staat. De dikke wilg groeit nog met zo'n 10 cm per jaar in stamomvang. Als knotboom is de groeisnelheid veel minder geweest, doordat het kruinvolume in de loop der jaren maar weinig kon groeien. Vooral de dikke wilg laat zien waartoe wilgen in staat zijn en wat voor een belangrijke plaats ze innemen in de natuur.

Wandeltip

De wilgen zijn vanaf de A1 goed te zien, maar je kunt nog dichter bij komen. Parkeer de auto op parkeerplaats IJssel langs de Bolwerksweg, en volg het wandelpad onder de A1 door, naar de wilgen. Kies wel een moment dat de uiterwaarden droog staan, anders kun je niet bij de wilgen komen. Aan de overkant van de IJssel ligt Deventer, leuk om je bezoek aan de wilgen met een te combineren met een kopje koffie in deze historische stad.