Een echte senior

Ons landje is wat kleiner en vooral wat dichter bevolkt, waardoor er weinig ruimte overblijft voor zware bomen en ze krijgen meestal ook de tijd niet om zo oud te worden. Toch hebben we een paar bomen die echte veteranen genoemd kunnen worden. In de Achterhoek, op de hogere gronden, zijn ze vooral te vinden: De poortwachters van Gulden Bodem in Arnhem, de Kroezeboom in Tubbergen (Overijssel), de dikke boom van Verwolde. Deze bomen hebben leeftijden van 350 tot 500 jaar. Tocht zijn er ook nog een paar bomen die nog ouder zijn. Denk aan de Mariaboom in Oisterwijk en de heilige eik van Den Hout (Noord-Brabant).

Ik wil het hier hebben over de senior van de dikke boom in Laren, de Kroezeboom in Tubbergen en de Kozakkeneik in Delden (Overijssel): de Uiverboom in Doornenburg (gemeente Lingewaard).

Dubbele functie

De naam uiver slaat op ooievaar, omdat er zo’n 150-200 jaar geleden een ooievaarsnest in de boom heeft gezeten. Hij staat bij het bekende kasteel Doornenburg. De huidige omvang van de boom is niet zo extreem bijzonder, wel als je kijkt hoe de stam erbij staat en hoe breed hij is. De eik heeft een diameter van bijna 2,5 meter. Bij een complete stam zou de omvang zeker 7,5 meter geweest zijn. Dan zou hij de dikste of één na dikste zomereik van Nederland geweest zijn. De stam is nog maar voor de helft aanwezig, doordat bijna 200 jaar geleden een gestetak afstierf en afbrak en daarmee een groot stamgedeelte meetrok.

Vandalisme en aftakeling

De stam heeft ook meerdere keren in brand gestaan door jongelui, wat goed te zien is aan de zwartgeblakerde binnenzijde van de stam. Om de barrièrezone van de stam te beschermen heeft men een stalen hek voor de opening van de stam geplaatst. De barrière is een door het cambium gemaakte cellaag, met veel kurkweefsel, waardoor vrijwel geen infectie plaats kan vinden door schimmels of bacteriën. Rotting heeft in de loop van de tijd de, bij deze eik, enorme kern weggevreten, tot op de barrière, welke het levende, gezonde hout beschermd. Je snapt wel wat er gebeurt als er door inkerving of door brand deze laag beschadigd raakt.

Op veel oude tekeningen die van de eik gemaakt zijn, valt op dat de conditie van de boom erg slecht was. Het was eigenlijk een half dode boom met twee gesteltakken, waar nog wat plukjes groen aan zaten. Hoelang deze periode geduurd heeft is niet bekend. Wel dat de boom in het begin van de 20^e eeuw begon te herstellen. Deze eik is een bewijs dat veteraanbomen weer uit de aftakelingsfase kunnen komen en weer vele, ja ik denk zelfs wel weer honderden jaren, meekunnen. De tijd van slechte conditie heeft ervoor gezorgd dat de boom langzaam in dikte groeide. Bij een gezonde groei zou hij nog dikker geweest kunnen zijn, waarschijnlijk de dikste eik van Nederland. Tegenwoordig is zijn conditie beter dan ooit en groeit hij snel in dikte. Waarschijnlijk komt die snelle toename ook door compensatiegroei, om zijn kruin beter te kunnen ondersteunen. De laatste jaren bedraagt zijn groeisnelheid bijna 3 cm. per jaar.

Leeftijdbepaling

Over de leeftijd van de eik zijn altijd grote verschillen geweest, die variëren van 300 tot 1000 jaar. Uit onderzoek in 2014 is de leeftijd van ongeveer 600 jaar berekend aan de hand van jaarringenonderzoek, met een aanwasboor ui de restwand gehaald. Er is echter waarschijnlijk zo’n groot verschil tussen de groei van de laatste decennia en eeuwen geleden dat deze berekening wel een totaal fout kan zijn. Uit oude geschriften is bekend dat de eik als bekend was in 1376. Dat is ruim 600 jaar geleden. En het moet toen al een forse boom geweest zijn, anders zou hij geen bekendheid hebben genoten. Tel er 200 jaar bij op en de eik zou nu ongeveer 800 jaar oud kunnen zijn. Gezien de slechte conditie die de eik misschien wel een paar eeuwen gehad heeft, lijk t mij dat niet onmogelijk.

Het blijven allemaal berekeningen. We zullen er nooit achter komen hoe oud deze boom exact is, aangezien het grootste deel van de stam ontbreekt. Zijn gehele voorkomen en enorme halve stam, doet sterk vermoeden dat het een oudere boom is, dan bijvoorbeeld de dikke boom in Laren en de Kroezenboom in Tubbergen. Deze eiken hebben dezelfde diameter, maar hebben een normale groei en konden ook voorspoediger opgroeien dan de eik van Doornenburg.

Deze eik is mogelijk het oudste organisme in ons land en verbonden met het kasteel en dorp Doornenburg. Hoeveel generaties mensen hebben er al in zijn schaduw gezeten? Alles van vroeger verdwijnt op den duur. Zonder onderhoud zou het kasteel allang verdwenen zijn. Een boom onderhoudt zichzelf… Deze eik is een voorbeeld voor veteraanbomen in ons land.

Wandeltip

De eik staat een paar honderd meter bij kasteel Doornenburg vandaan bij de oude boomgaard op een terpje. Het kasteel heeft een rijke geschiedenis. De Uiverboom is vanaf een afstandje te zien.